06-12-17

648 kHz en Orfordness, een fascinerende radiogeschiedenis

648 kHz en Orfordness, een fascinerende radiogeschiedenis

 

5.jpg

 

Nu Radio Caroline heel snel startte met reguliere programma’s op de AM-frequentie 648 kHz vanuit Orfordness, heeft Alan Beech op de website van het meest legendarische Engelse station een bijdrage gepubliceerd over de fascinerende geschiedenis van de frequentie die hen door de Britse mediaregulator OfCom werd toegewezen. Omdat het een erg boeiend en alomvattend artikel is, brengt RadioVisie u een bewerkte Nederlandstalige versie.

 

1.jpg

De BBC zette in de jaren ’30 twee radio-omroepnetwerken op: eentje met een nationaal programma en een tweede met regionale programma’s. Zo ontstonden een reeks historische, krachtige zendersites in Groot-Brittannië zoals Brookmans Park en Droitwich (foto links), die nog tot op de dag van vandaag actief zijn. Het nationale net ging trouwens van start op de langegolf en werd pas later aangevuld met steunzenders op de middengolf.

 

In de Tweede Wereldoorlog werden de krachtige zenders aangevuld met kleinere “stadszenders” met een laag vermogen. Die moesten paraat zijn om met lokale programma’s over te nemen indien het nationale programma vanuit Londen zou wegvallen. Die lokale zenders werden op één frequentie gecoördineerd om te voorkomen dat vijandelijke bommenwerpers met “direction finding” de locaties zouden kunnen achterhalen.

In 1946 creëerde de BBC een derde net voor klassieke muziek, drama en ‘intellectuele’ gecultiveerde programmering. De zender stond eerst in Droitwich, maar verhuisde in 1950 naar het centraal gelegen Daventry op een nieuw toegewezen frequentie, 647 kHz (464 meter), zodat slechts een beperkt aantal steunzenders nodig waren in enkele uithoeken om het Verenigd Koninkrijk volledig te kunnen dekken. Wie nog een radio heeft van voor 1978, zal de 647 kHz gemarkeerd zien als BBC R3 op 464 meter.

Aspidistra, de krachtigste zender ter wereld

Al in het oorlogsjaar 1941 werd op initiatief van het ministerie van Buitenlandse Zaken getracht om, met geleend materiaal van de BBC, vanuit Crowborough in Sussex propaganda-uitzendingen te verzorgen naar Europa. Dat gebeurde met een zendinstallatie met als codenaam Aspidistra, op dat moment de krachtigste zender ter wereld. De zender naar Europa bleef actief na de oorlog en werd overgedragen aan de BBC.

In 1967, na het verbod op de zeezenders, onderging de BBC een grondige wijziging. Het nationale lichte programma wordt in twee gesplitst. Radio 2 krijgt de langegolfzender en de nieuwe popzender Radio 1 krijgt de 247 meter op de middengolf. Het derde programma wordt Radio 3, nog steeds op 647 kHz van Daventry, en Radio 4 wordt een nationaal programma met regionale ontkoppelingen.

Reorganisatie AM-band

2.jpgDe dekking van Radio 1 en Radio 2 laten echter te wensen over. In november 1978 komt er een grote reorganisatie van de AM-band in heel Europa, waarbij alle stations op 9 kHz-kanaalafstand worden uitgelijnd. De BBC maakt hiervan gebruik om grote veranderingen door te voeren aan hun MW- en LW-stations. Door de groeiende verspreiding van lokale radio in de jaren 70 is de behoefte aan regionale inhoud op Radio 4 overbodig, dus dit wordt een nationale dienst en gaat verder op het lange golfkanaal op 1500 meter.

Zo komen vier krachtige middengolfkanalen vrij, die vervolgens opnieuw worden toegewezen in het hele land en in twee groepen worden verdeeld. 330 en 433 meter (909 en 693 kHz), voorheen voor Londen en het noorden ging naar Radio 2. De 275 en 285 meter (1089 en 1053 kHz), tot dan voor de Midlands en het westen, werden aan Radio 1 gegeven. Op de vier frequenties werden over het hele land aanvullende zenders geplaatst zonder dat de zendgebieden overlapten. Radio 3 kreeg de oude, minder goede 247 meter (1215 kHz), maar het Britse klassieke net heeft op dat moment al een volledige dekking op FM.

De oude Radio 3-frequentie, nu uitgelijnd op 648 kHz, tevens de beste van alle Britse AM-frequenties, wordt vanaf dan ingezet voor de Europese programma’s van de BBC World Service. In de hoogdagen van de Koude Oorlog, begin jaren ’80, was dat wereldwijde radionet politiek en strategisch van groot belang. De Aspidistra-zender op de Crowborough-site in Sussex had na 40 jaar echter zijn beste tijd gehad.

Militaire landtong

3.jpgDe zoektocht naar een nieuwe site kwam uit op Orford Ness, een landtong, op een paar honderd meter voor de kust van Suffolk. In de beide wereldoorlogen was dat militair terrein en in de jaren ‘60 tot midden jaren ‘70 huisvestte de “spit” (het Engels voor landtong) een experimenteel gezamenlijk Brits-Amerikaans raketvolgsysteem. De BBC World Service voor Europa startte in september 1982 met 500 kW op 648 kHz vanuit Orfordness met een 24/7-programmering. Het antennesysteem bestond uit een reeks van 5 torens, die het signaal in een zuidoostelijke straal wegstuurde van het VK.

De meeste programma’s waren in het Engels, maar er werd ook in het Duits en het Frans uitgezonden, met name begin jaren ’90 toen Oost en West-Duitsland verenigd werden en het Ijzeren Gordijn viel. De AM-service op 648 kHz werd in maart 2011 beëindigd om meerdere redenen: financiële besparingen, gebrek aan interesse in internationale radio, het luistergedrag dat wijzigde naar online en digitaal en de verouderde apparatuur die aan vervanging toe was.

Op het einde werd de site beheerd door Babcock Networks, in opdracht van het Foreign and Commonwealth Office. In 2012 besliste OfCom de BBC de rechten te ontnemen op de 648-frequentie, omdat ze er toch geen gebruik meer van maakte. Op de valreep werden de site en de 648 kHz in 2011 nog een tijdje gebruikt door de Nederlandse NOS Radio 1, toen enkele belangrijke Nederlandse zendersites uit de lucht waren gevallen door een ongelukkige samenloop van branden en storingen. Deze (nood)uitzendingen liepen af ​​op 22 september 2011. Daarna werd het stil op de 648 kHz en op Orfordness, decennialang veruit de allerbeste zendersite van heel Europa.

Radio Caroline

4.jpgEind 2016 stelde de Britse mediaregulator de frequentie opnieuw ter beschikking voor gemeenschapsradio. Op 22 mei 2017 kondigde OfCom aan dat Radio Caroline de licentie kreeg. Het primaire dekkingsgebied van de Caroline-zender is Suffolk en Noord-Essex. Uiteindelijk kreeg Caroline de toestemming om uit te zenden vanuit Orfordness, hoewel OfCom eerst een zendlocatie 30 km meer landinwaarts had toegewezen.

Gelukkig is de 648-frequentie de voorbije jaren zo goed als ongebruikt gebleven in West-Europa, zodat zelfs een bescheiden 1 kilowatt voor een redelijk comfortabel zendgebied zorgt tot ver over zee. De zender wordt daarbij ook ruim geholpen door het feit dat de bodem rond de antenne meestal onder water staat. Er zijn wel stations in Spanje, Slovenië en mogelijk Bulgarije actief op de 648. Andere landen waaraan de frequentie is toegewezen, zijn Libië (momenteel niet actief) en een 2 megawatt-station in Saoedi-Arabië.

(Alan Beech, Nederlandse bewerking RDS)

RadioVisie

radiovisie-logo-klein.png.jpg

 

Tijdsbalkje rood.gif

00:00 Gepost door Pieter Van Banden in Algemeen | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.